İstisnai Türk Vatandaşlığı Nedir, Kimler Başvurabilir?

İstisnai vatandaşlık, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 12. maddesinde belirtilen yabancıların, genel vatandaşlık başvurularında aranan beş yıllık kesintisiz ikamet gibi şartlara tabi olmadan Türk vatandaşlığına başvurabilmesini sağlayan özel bir kazanım yoludur.

Bu kapsam yalnızca taşınmaz satın alan veya Türkiye’de yatırım yapan yabancılardan ibaret değildir. Türkiye’ye önemli hizmet sağlayan kişiler, belirlenen yatırım şartlarını karşılayan yabancılar, Turkuaz Kart sahipleri, vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler ve göçmen olarak kabul edilen kişiler de kanunda belirtilen şartlarla istisnai vatandaşlık kapsamında değerlendirilebilir.

İstisnai Türk vatandaşlığı nedir?

İstisnai vatandaşlık, Türk vatandaşlığının sonradan kazanılma yollarından biridir. Genel yolla vatandaşlık başvurusunda aranan Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etme, yeterli düzeyde Türkçe konuşma ve Türkiye’de yerleşme niyetini gösterme gibi şartlar, 5901 sayılı Kanun’un 12. maddesi kapsamındaki başvurularda aynı şekilde aranmaz.

Bununla birlikte, başvuru sahibinin millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durumunun bulunmaması zorunludur. Kanunda belirtilen kapsama girmek, kişiye doğrudan veya kendiliğinden vatandaşlık hakkı vermez.

Kimler istisnai vatandaşlığa başvurabilir?

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 12. maddesine göre aşağıdaki yabancılar istisnai olarak Türk vatandaşlığına alınabilir:

• Türkiye’ye sanayi tesisleri getiren kişiler,
• Bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel veya sanatsal alanlarda Türkiye’ye olağanüstü hizmeti geçen ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulan kişiler,
• Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen kapsam ve tutarda yatırım yapan ve 6458 sayılı Kanun’un 31/1-j maddesi kapsamında kısa dönem ikamet izni alan yabancılar,
• Turkuaz Kart sahibi yabancılar,
• Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler,
• 5543 sayılı İskân Kanunu kapsamında göçmen olarak kabul edilen kişiler.

Yatırımcı veya Turkuaz Kart sahibi yabancının eşi ile kendisinin ya da eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu da kanunda belirtilen kapsamda değerlendirilebilir.

Yatırım yoluyla istisnai Türk vatandaşlığı seçenekleri

Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik kapsamında yatırım yoluyla başvuruda kullanılabilen başlıca seçenekler şunlardır:

1. Sabit sermaye yatırımı

En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında sabit sermaye yatırımı gerçekleştirilmesi ve yatırımın Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından uygun bulunması gerekir.

Sabit sermaye yatırımı yalnızca bir şirkete para aktarılması anlamına gelmez. Yatırımın niteliği, şirketin öz kaynakları, yatırım harcamaları, ödeme belgeleri ve ilgili varlıkların uygunluğu Bakanlık tarafından incelenir.

2. Taşınmaz satın alınması

En az 400.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında taşınmaz satın alınması ve taşınmazın tapu kaydına üç yıl satılmayacağına ilişkin şerh konulması gerekir.

Belirlenen tutara tek bir taşınmazla veya mevzuata uygun birden fazla taşınmazın toplam değeriyle ulaşılabilir. Taşınmazın niteliği, satıcısı, geçmiş devirleri, ödeme şekli ve değerleme raporu başvurunun uygunluğunu etkileyebilir.

3. Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi

Kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş ve en az 400.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarı peşin olarak yatırılmış bir taşınmaz için noterde satış vaadi sözleşmesi düzenlenebilir.

Satış vaadi sözleşmesinin tapu siciline üç yıl süreyle devir ve terkin yapılmayacağı yönünde şerh edilmesi gerekir. Her proje veya ön ödemeli satış bu kapsama uygun değildir.

4. En az 50 kişilik istihdam oluşturulması

Türkiye’de en az 50 kişilik istihdam oluşturduğu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından tespit edilen yabancılar yatırım yoluyla istisnai vatandaşlık başvurusunda bulunabilir.

İstihdamın fiilî, kayıtlı ve devamlı olması; çalışanlara ilişkin SGK ve işyeri kayıtlarının Bakanlıkça aranan şartları karşılaması gerekir.

5. Türkiye’de faaliyet gösteren bankalara mevduat yatırılması

Türkiye’de faaliyet gösteren bankalardan birine en az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında mevduat yatırılması ve bu tutarın en az üç yıl hesapta tutulması gerekir.

Şartın yerine getirildiği Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından tespit edilir. Vatandaşlık amacıyla bloke işlemi tamamlanmadan yapılan para hareketleri ayrıca değerlendirilir.

6. Devlet borçlanma araçlarının satın alınması

En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında devlet borçlanma aracı satın alınması ve bu araçların en az üç yıl elde tutulması gerekir.

Yatırım şartının sağlandığı Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından tespit edilir.

7. Gayrimenkul veya girişim sermayesi yatırım fonu

En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında gayrimenkul yatırım fonu ya da girişim sermayesi yatırım fonu katılma payı satın alınması ve payların en az üç yıl elde tutulması gerekir.

Katılma payları vatandaşlık amacıyla Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde bloke edilir ve şartların sağlandığı Sermaye Piyasası Kurulu tarafından tespit edilir.

8. Bireysel emeklilik sistemine katkı payı yatırılması

En az 500.000 ABD doları veya karşılığı döviz tutarında katkı payının, ilgili kurum tarafından belirlenen fonlarda değerlendirilmek üzere bireysel emeklilik sistemine yatırılması ve sistemde en az üç yıl kalınması gerekir.

Bu süre içinde sistemden çıkış, başka şirkete aktarım veya vatandaşlık planına aykırı fon değişiklikleri yapılamaz. Şartların sağlandığı Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından tespit edilir.

Eş ve çocuklar vatandaşlık kazanabilir mi?

Yatırım yoluyla istisnai vatandaşlık başvurusunda bulunan yabancının;

• Yabancı eşi,
• Kendisinin ergin olmayan yabancı çocuğu,
• Eşinin ergin olmayan yabancı çocuğu,
• Kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğu

ana başvuru sahibiyle birlikte değerlendirmeye alınabilir.

Ergin çocuklar kural olarak aile başvurusuna otomatik olarak dâhil edilmez. Ancak sağlık durumu veya başka bir nedenle bağımlı olduğu resmî belgelerle ortaya konulan çocuklar, somut durumlarına göre bağımlı çocuk kapsamında değerlendirilebilir.

Ana başvuru sahibinin anne ve babası ise aynı yatırım üzerinden vatandaşlık başvurusuna dâhil edilmez.

Uygunluk belgesi nedir?

Uygunluk belgesi, seçilen yatırım yolundaki şartların ilgili kamu kurumu tarafından karşılandığını gösteren resmî tespit belgesidir.

• Sabit sermaye yatırımında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı,
• Taşınmaz yatırımında Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile ilgili Bakanlık birimleri,
• İstihdam yolunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
• Banka mevduatında Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu,
• Yatırım fonlarında Sermaye Piyasası Kurulu,
• Bireysel emeklilik yolunda Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu

tarafından ilgili yatırım türüne göre inceleme ve tespit yapılır.

İstisnai vatandaşlık başvurusu nasıl ilerler?

1. Başvuru yolunun belirlenmesi: Yatırım, Turkuaz Kart veya diğer kanuni istisna yollarından hangisinin kullanılacağı belirlenir.
2. Yatırımın veya kanuni şartın tamamlanması: Seçilen yönteme ilişkin ödeme, yatırım, istihdam, bloke veya tapu işlemleri mevzuata uygun şekilde gerçekleştirilir.
3. Uygunluk belgesinin alınması: Yatırımın şartlara uygun olduğu yetkili kurum tarafından tespit edilir.
4. İkamet izni işlemi: Yatırımcılar bakımından 6458 sayılı Kanun’un 31/1-j maddesi kapsamında kısa dönem ikamet izni başvurusu yapılır.
5. Vatandaşlık dosyasının hazırlanması: VAT-4 başvuru formu ile kimlik, medeni hâl, doğum, aile ilişkileri ve adli sicil gibi belgeler hazırlanır.
6. Güvenlik ve arşiv araştırması: Başvuru sahibi ve dosyaya dâhil edilen aile bireyleri hakkında gerekli incelemeler yürütülür.
7. Nihai karar: Uygun bulunan dosyalar İçişleri Bakanlığının teklifi üzerine Cumhurbaşkanı kararıyla sonuçlandırılır.

Yurt dışından alınan belgelerin apostil veya konsolosluk tasdiki taşıması ve noter onaylı Türkçe tercümelerinin hazırlanması gerekebilir. İstenen belgeler kişinin uyruğuna, aile yapısına ve başvuru yöntemine göre değişebilir.

Şartları karşılamak vatandaşlığı garanti eder mi?

Hayır. Belirlenen yatırım tutarının karşılanması veya uygunluk belgesi alınması, kişiye kesin ve kazanılmış bir vatandaşlık hakkı sağlamaz.

5901 sayılı Kanun uyarınca Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancının millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durumunun bulunmaması gerekir. Başvuru sahibi hakkında yapılan incelemelerin olumsuz sonuçlanması hâlinde başvuru kabul edilmeyebilir.

Ayrıca para transferinin yanlış yapılması, yatırımın uygun olmayan bir kişi veya şirket üzerinden gerçekleştirilmesi, taşınmazın mevzuata uygun olmaması, bloke ya da şerh işlemlerinin eksik yapılması ve belgeler arasında kimlik bilgisi farklılıklarının bulunması süreci olumsuz etkileyebilir.

Başvuru öncesinde nelere dikkat edilmelidir?

• Yatırım yapılmadan önce seçilen yöntemin güncel mevzuata uygunluğu kontrol edilmelidir.
• Para transferleri banka üzerinden, açıklamalı ve belgelendirilebilir biçimde yapılmalıdır.
• Taşınmaz yatırımlarında satıcı, önceki mülkiyet kayıtları, değerleme ve ödeme belgeleri birlikte incelenmelidir.
• Pasaport, doğum belgesi, evlilik belgesi ve diğer yabancı belgelerdeki ad-soyad bilgileri birbiriyle uyumlu olmalıdır.
• Üç yıl elde tutma şartı bulunan yatırımlarda bloke, şerh veya saklama işlemi tamamlanmadan yatırım değiştirilmemelidir.
• Uygunluk belgesi alınmadan önce yatırımı etkileyebilecek devir, para çekme veya şirket değişikliği yapılmamalıdır.

İstisnai vatandaşlık başvurularında yatırımın türü kadar yatırımın nasıl gerçekleştirildiği ve belgelendirildiği de önemlidir. İşlem yapılmadan önce dosyanın taşınmaz, şirket, banka ve aile belgeleri yönünden birlikte değerlendirilmesi, sonradan giderilmesi güç hataların önüne geçebilir.

Son kontrol tarihi: 4 Ağustos 2026